تاب‌آوری زنجیره تأمین در سایپا / تداوم نبض تولید سایپا در تحریم و جنگ

خبرداری؟ گذار از مدل «واکنشی» به مدل «کنشگری هوشمند»صنعت خودرو کشورمان در محاصره جنگ، تحریم و جهش ارزی، با استراتژی مدیریت ریسک و تأمین ورق فولادی، توقف خطوط را خنثی کرد.

سایپا به ویژه با عبور از بحران کمیابی قطعات، تاب‌آوری بی‌نظیری از خود نشان داد که در مقیاس جهانی ستودنی است.در ادبیات اقتصاد صنعتی، تاب‌آوری زنجیره تأمین دیگر انتخابی لوکس نیست، شرط بقاست.

گروه خودروسازی سایپا در بازه زمانی پرتلاطم اخیر، همزمان با تشدید جنگ‌های منطقه‌ای، حملات ویرانگر به زیرساخت‌های فولادی کشور، فلج شدن موقت کارخانجات ذوب‌فولاد و در نتیجه نایاب شدن بی‌سابقه ورق فولادی، با چالشی وجودی مواجه شد.

از سوی دیگر، فنر دلار در بازارهای نیما و آزاد فشرده‌تر شد و هزینه تأمین قطعات های‌تک و وارداتی را به شکل تصاعدی بالا برد. با این حال، مدیریت سایپا با درک مفهوم «افزونگی آگاهانه» و عبور از مدل سنتی «تولید به‌موقع»، استراتژی «ذخیره استراتژیک» را در دستور کار قرار داد.

در شرایطی که دشمن با هدف فلج کردن چرخه تولید ملی، صنایع مادر فولادی را نشانه گرفت، تأمین ورق‌های فولادی مورد نیاز برای خطوط پرس سنگین و بدنه به نبردی لجستیکی تبدیل شد.

سایپا با ورود به هنگام و برگزاری جلسات فشرده با وزارت صمت و هلدینگ‌های فولادی، اولویت تخصیص شمش و ورق در بورس کالای ایران را به نفع خودروسازان بزرگ تغییر داد.

طبق گزارش‌های منتشر شده در سامانه کدال، این تنگناهای تأمین باعث شد تولید سایپا در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۴ با افت ۳۵ درصدی مواجه شده و به ۱۱۰ هزار دستگاه برسد؛ اما نکته حائز اهمیت اینجاست که در همین بازه زمانی، بیش از ۲۰ هزار خودروی تجاری سبک تولید شد که نشان‌دهنده مدیریت هوشمندانه سبد محصول در شرایط بحران است؛ همچنین در شمار قابل ملاحظه، برای سال آتی خودرو به پیش‌فروش گذاشته شد تا تب خرید خودرو با قیمت‌های بالا، به این ترتیب فروکش کند.

برای درک بهتر ابعاد این دستاورد، باید نگاهی به اکوسیستم خودروسازی جهان در شرایط مشابه داشت. زمانی که جنگ روسیه-اوکراین در ۲۰۲۲ شریان‌های زنجیره تأمین جهانی را قطع کرد، شرکت‌های بزرگ چون فولکس‌واگن (بزرگترین خودروساز جهان) ناچار به توقف کامل تولید در کارخانه کالوگا و تعلیق صادرات شدند.

بحران نیمه‌رساناها و ورق فولادی در اروپا باعث شد خودروسازان در صف‌های طولانی بمانند. در نقطه مقابل، تویوتا (دومین خودروساز بزرگ جهان) با پیاده‌سازی استراتژی‌های نوین تاب‌آوری و ایجاد ذخایر استراتژیک از قطعات کلیدی، توانست در تحریم‌ها و جنگ، خطوط تولید خود را فعال نگه دارد. خودروسازی در ۲۰۲۵ از مرز ۸.۸ میلیارد دلار عبور کرد که نشان‌دهنده اهمیت این موضوع است.

تویوتا با استانداردسازی قطعات و توسعه تأمین‌کنندگان بومی در مناطق ژئوپلیتیک، توانست ضربه تحریم‌ها و جنگ را خنثی کند. سایپا نیز دقیقا از همین الگوی بومی‌سازی‌شده پیروی کرد و با تکیه بر پلتفرم اختصاصی SP100 و بومی‌سازی قطعات الکترونیکی و سیستم‌های پیشرانه، داخلی‌سازی را افزایش داد تا وابستگی به ارز را در پسا‌جنگ و پساتحریم به حداقل برساند.

استراتژی تولید همزمان خودروهای بنزینی، گازسوز و هیبریدی، مانوری بود که سایپا را در برابر نوسانات نرخ دلار و کمبود بنزین در شرایط جنگی بیمه کرد.در لایه‌های عمیق‌تر مدیریت عملیات، چالش سایپا تنها تأمین ورق فولادی نبود، حفظ زنجیره تأمین قطعه‌سازان بود. وقتی کارخانجات فولاد مورد حمله قرار گرفتند، تأمین ورق برای قطعه‌سازان کوچک به بن‌بست مطلق رسید و بسیاری در آستانه ورشکستگی قرار گرفتند.

در چنین فضایی، سایپا با طراحی مکانیزم «خرید متمرکز و توزیع هدفمند»، ورق‌های فولادی تخصیص‌یافته به گروه سایپا را در اختیار زنجیره تأمین قرار داد تا شریان حیاتی تولید خشک نشود.

این رویکرد که در ادبیات مدیریت بحران از آن به عنوان «هم‌افزایی اکوسیستمیک» یاد می‌شود، باعث شد در اوج درگیری‌های نظامی و رکود سنگین بازار، خط تولید مدل‌های استراتژیک مانند شاهین، کوییک و ساینا با کمترین وقفه ممکن به حیات خود ادامه دهد.

آمارهای کدال نشان می‌دهد در ماه‌های پایانی سال پیش، سایپا توانست با تولید ماهانه حدود ۱۹ هزار دستگاه، میانگین تیراژ را حفظ کند و در ابتدای ۱۴۰۵ نیز دست‌اندرکاران صنعت خودرو اذعان دارند که در جاده مخصوص، «توقف نکردن» خود به بزرگترین دستاورد استراتژیک تبدیل شده است.

تحلیل صورت‌های مالی و گزارش‌های فعالیت ماهانه سایپا نشان می‌دهد این شرکت در حال گذار از مدل «واکنشی» به مدل «کنشگری هوشمند» در مدیریت زنجیره تأمین است. افزایش بهای تمام‌شده تولید ناشی از جهش دلار، با مهندسی ارزش و کاهش ضایعات ورق در خطوط پرس پاسخ داده شد.

بیشتر بخوانید:سایپا زیر آوار انتظارات / وقتی صنعت خودرو با دست بسته قضاوت می‌شود

حمایت‌های پساجنگ از صنعت خودرو که اکنون در دستور کار مجلس و دولت قرار گرفت، نشان می‌دهد تاب‌آوری سایپا در دل تحریم و جنگ، نه تنها دستاورد بنگاهی، که سرمایه ملی برای دوران بازسازی اقتصادی است.

سایپا ثابت کرد حتی در سایه نایاب شدن ورق فولادی و حملات سایبری و نظامی به زیرساخت‌ها، با تدبیر مدیریتی و همبستگی زنجیره تأمین، می‌توان نبض تولید را در رگ‌های صنعت خودرو زنده نگه داشت؛ دستاوردی که حتی بزرگان خودروسازی جهان در برابر شُک‌های مشابه، رسیدن به آن را غیرممکن می‌دانستند