چرا مردم از خرید دلار ارزان استقبال نمی‌کنند؟

خبرداری؟ «در حالی که قیمت دلار در بازار آزاد به قله ۲۷۰ هزار تومانی رسیده، تزریق ارز دولتی با نرخ ۲۵۷ هزار تومان هم نتوانسته افسار اسب سرکش قیمت‌ها را بکشد. اما چرا صف‌های طولانی برای دریافت این ارز تشکیل نمی‌شود؟ آیا معامله‌گران از سایه مالیات می‌ترسند یا سیگنال‌های منفی سیاسی، مسیر بازار را تغییر داده است؟»

بازار ارز ایران در یکی از ملتهب‌ترین روزهای خود به سر می‌برد؛ جایی که قیمت دلار در ایستگاه ۲۷۰ هزار تومانی متوقف شده است. در میانه این تلاطم، بانک مرکزی سعی کرده با عرضه ارز از طریق چند بانک منتخب—با نرخ ۲۵۷ تا ۲۵۹ هزار تومان و سقف ۱۰ هزار دلار برای هر کد ملی—زهرِ نوسانات را بگیرد و به تقاضاهای سرگردان پاسخ دهد.

این اقدام در شرایطی رقم می‌خورد که اقتصاد کشور زیر فشار تحریم‌ها، محدودیت منابع ارزی و ریسک‌های ژئوپلیتیک نفس‌هایش به شماره افتاده است. با این حال، عجیب اینجاست که بخشی از متقاضیان، عطای ارز دولتی را به لقایش می‌بخشند و همچنان با آغوش باز به استقبال قیمت‌های بالاتر در بازار آزاد می‌روند. همین تناقض، پرسشی بزرگ را به میان آورده است: چرا سازوکار رسمی در برابر «بازار کفِ خیابان» شکست می‌خورد؟

چرا «ارز ارزان» مشتری ندارد؟

محمد خبری‌زاد، کارشناس بازارهای مالی در تحلیل این رفتار بازار می‌گوید: «پایین بودن استقبال از ارز بانک مرکزی نباید با «نبود تقاضا» اشتباه گرفته شود. در واقع، بازار همیشه برآیندی از پارامترهای مختلف را قیمت‌گذاری می‌کند؛ وقتی دلار روی عدد مشخصی معامله می‌شود، یعنی بازیگران اصلی بازار، شرایط را با همین قیمت پذیرفته‌اند.»

او درباره دلیل تفاوت فاحش در رفتار معامله‌گران توضیح می‌دهد: «تفاوت اساسی در “ماهیت” دو بازار است. در بازار رسمی، شفافیت قانون است؛ نام خریدار و فروشنده ثبت می‌شود و ردپای مالی آن مشخص است. اما برای بخش بزرگی از معامله‌گران بازار آزاد، همین “عدم شفافیت” یک مزیت رقابتی است.»

به گفته خبری‌زاد، بسیاری از فعالان بازار به‌دلیل نگرانی از نظارت‌های دقیق مالیاتی و نهادهای کنترلی، قیدِ ارزِ دولتی را می‌زنند تا در دفترهای مالیاتی، نشانی از معاملات‌شان باقی نماند. در واقع، بسیاری از افراد حاضرند برای حفظ حریمِ معاملات خود، بهای بیشتری بپردازند.

انتظار برای یک «شوک مثبت»

در مورد روزهای پیش رو، به‌ویژه در دی و بهمن که تقاضای فصلی افزایش می‌یابد، خبری‌زاد معتقد است پیش‌بینی بسیار دشوار شده است: «بازار اکنون در یک وضعیت روانی خاص قرار دارد؛ فعالان اقتصادی منتظر یک مداخله جدی و کارآمد از سوی حاکمیت هستند؛ مداخله‌ای که حداقل بتواند سرعت رشد قیمت را برای چند ماه مهار کند.»

بیشتر بخوانید:ریال در مدار سقوط؛ فشار خارجی چگونه به بازار ارز ایران منتقل شد؟/از تحریم نفت تا گرانی دلار؛ فشار خارجی چگونه به اقتصاد ایران منتقل می‌شود؟

این کارشناس تاکید می‌کند که اگر بانک مرکزی همچنان منابع ارزی در اختیار داشته باشد—که طبق اعلام رئیس بانک مرکزی مبنی بر جمع‌آوری ارز از کف بازار در فصل بهار، چنین احتمالی وجود دارد—می‌تواند از ابزارهای مختلف برای کنترل استفاده کند.

با این حال، او تصریح می‌کند: «مداخله همیشه به معنای ارزان‌فروشی نیست. هدف اصلی باید بازگرداندن آرامش روانی به بازار باشد، وگرنه با دست خالی و سیاست‌های مقطعی، سدِ سیلِ قیمت‌ها شکسته خواهد شد.»