صنایع ملی مس و نگاه استراتژیک به هوش مصنوعی / ترسیم اولویت ها برای استفاده از فناوری های نو ظهور

خبرداری؟ استفاده از هوش مصنوعی در شرکت ملی صنایع مس ایران (فملی) یکی از محورهای اصلی تحول دیجیتال در این مجموعه بزرگ معدنی است. با توجه به مقیاس عملیات در معادن مس (مانند سرچشمه، میدوک و سونگون)، هوش مصنوعی می‌تواند تأثیرات عمیقی بر بهره‌وری، ایمنی و کاهش هزینه‌ها داشته باشد.

شرکت ملی مس در سال‌های اخیر با ایجاد «مرکز تحول دیجیتال» و برقراری ارتباط با شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌های صنعتی بزرگ کشور، پروژه‌های پایلوتی را در زمینه مانیتورینگ هوشمند تجهیزات و بهینه‌سازی فرآیندهای تولید کلید زده است. تمرکز فعلی بیشتر بر “بهره‌وری عملیاتی” و “کاهش هزینه‌های جاری” از طریق اتوماسیون داده‌محور است.

این اتفاق در حالی رخ دادخ که براساس گزارش مؤسسه معتبر S&P Global، رشد شتابان هوش مصنوعی در کنار انقلاب رباتیک و هزینه‌های دفاعی، ساختار تقاضای جهانی مس را متحول کرده است. پیش‌بینی می‌شود تقاضای سالانه این فلز راهبردی تا سال ۲۰۴۰ به ۴۲میلیون تن برسد؛ جهشی ۵۰درصدی نسبت به سطح فعلی.

این گزارش تأکید می‌کند بازار جهانی مس در حالی وارد دوره‌ای تازه از رشد تقاضا می‌شود که ظرفیت عرضه، هم‌پای این جهش در حال توسعه نیست؛ موضوعی که می‌تواند بازار را با کسری سالانه بیش از ۱۰میلیون تن مواجه کند.

مؤسسه S&P Global تأکید کرده است که تنها سه‌سال پیش، نقش هوش مصنوعی و مراکز داده در برآوردهای تقاضای مس تقریباً نادیده گرفته می‌شد، اما اکنون این فناوری در کنار صنایع دفاعی و رباتیک، به یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد مصرف مس در جهان تبدیل شده است.
در همین زمینه، اوریان دو لانو، رئیس بخش مشاوره انتقال انرژی و فلزات حیاتی این مؤسسه، می‌گوید: جهان حتی پیش از در نظر گرفتن این بردارهای جدید رشد، در مسیر کمبود عرضه مس قرار داشت.

برآوردها نشان می‌دهد در صورت فعالیت یک میلیارد ربات انسان‌نما در جهان تا سال ۲۰۴۰، این فناوری سالانه به ۱.۶میلیون تن مس نیاز خواهد داشت؛ رقمی معادل حدود ۶درصد مصرف فعلی جهان.

در حال حاضر ۴۸ درصد از معادن جهان با هوش مصنوعی ادغام شده‌اند و ۷۰ درصد شرکت‌های مس قصد دارند طی پنج سال آینده از این فناوری استفاده کنند. این آمار نشان می‌دهد که صنایع مس در ایران باید با یک جهش فناورانه، تولید و صنعت معدنی به مسیر خود ادامه دهد.

نکته دیگر اینکه رشد مصرف مس و مصارف با ماهیت‌های جدید در حال ایجاد است که کسری ساختاری در کل دنیا ایجاد خواهد کرد. سرانه مصرف مس به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه یافتگی است. سرانه مصرف مس در ایران ۱.۳ و متوسط دنیا ۳.۵ است.

مصطفی فیض مدیرعامل شرکت شرکت ملی مس در این زمینه معتقد است: «ارتقای بهره‌وری و بین‌المللی شدن صنعت مس  وابسته به نگاه فناورانه و تقویت حکمرانی در زنجیره ارزش است.هر ایده و نظری که بتواند به بهبود فرایندها و تقویت زنجیره ارزش کمک کند، مورد استقبال قرار می‌گیرد و هدف ما ارتقای سطح فناوری و حرکت به سمت بین‌المللی شدن صنعت مس ایران است.در طرح پیاده‌سازی نظام نوآوری و فناوری ۱۰ اولویت را ترسیم کردیم که امیدوارم بتوانیم آن را محقق کنیم. بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور و هم آوری آن در شرکت مس مهم است و ورود صنعت چهار به شرکت مس مسیر خود را آغاز کرده است.»

حوزه های کلیدی شرکت ملی مس برای هوش مصنوعی

حوزه‌های کلیدی که شرکت ملی صنایع مس در آن‌ها به سمت هوش مصنوعی حرکت کرده یا پتانسیل بالایی دارد به شرح زیر است:

۱. اکتشافات هوشمند

• پردازش داده‌های ژئوفیزیک و ژئوشیمی: استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین برای تحلیل داده‌های پیچیده زمینی جهت شناسایی دقیق‌تر ذخایر مس و کاهش ریسک و هزینه‌های حفاری اکتشافی.
• مدل‌سازی سه‌بعدی: تلفیق داده‌های تاریخی با تصاویر ماهواره‌ای برای پیش‌بینی مناطق مستعد کانی‌سازی.

۲. استخراج و معدن‌کاری هوشمند

• پایش ناوگان حمل‌ونقل: بهینه‌سازی مسیر تردد دامپتراک‌ها برای کاهش مصرف سوخت و زمان انتظار در بارگیری.
• نگهداری و تعمیرات پیش‌بینانه : این حیاتی‌ترین بخش است. با نصب سنسورهای IoT روی تجهیزات گران‌قیمت (مانند آسیاب‌ها، سنگ‌شکن‌ها و بیل‌های مکانیکی)، هوش مصنوعی خرابی‌های احتمالی را پیش از وقوع شناسایی می‌کند تا از توقف‌های ناخواسته خط تولید جلوگیری شود.

۳. فرآوری و کارخانه تغلیظ

• بهینه‌سازی بازیابی مس: در فرآیند فلوتاسیون، متغیرهای زیادی (مانند pH، دبی هوا، اندازه ذرات) وجود دارند. سیستم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند با تنظیم لحظه‌ای این متغیرها، عیار کنسانتره و میزان بازیابی مس را به حداکثر برسانند.
• کنترل کیفیت خودکار: استفاده از بینایی ماشین  برای تحلیل لحظه‌ای سنگ‌های ورودی به سنگ‌شکن و تعیین عیار تقریبی آن‌ها.

بیشتر بخوانید:شرکت ملی صنایع مس و تحولات ژئوپلیتیکی / حفظ بهره وری در تلاطم بازارهای جهانی

۴. ایمنی و پایداری

• پایش توده‌های باطله: استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و پهپادها برای تحلیل جابه‌جایی‌های جزئی در سدهای باطله جهت جلوگیری از حوادث زیست‌محیطی.
• ایمنی پرسنل: استفاده از هوش مصنوعی در دوربین‌های مداربسته برای اطمینان از استفاده پرسنل از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) یا شناسایی حضور افراد در مناطق پرخطر.