بانک صنعت و معدن و عبور از 70 سال ظرفیت سازی ماندگار برای اقتصاد ایران / حرکت راهبردی از بنگاه داری به بنگاه سازی

خبرداری؟ بانک صنعت و معدن در طول هفت دهه فعالیت پیوسته، خود را نه صرفاً به عنوان یک نهاد مالی، بلکه به عنوان یکی از ستون‌های اصلی معماری صنعتی کشور تثبیت کرده است.

مسیر تحول این بانک، به نوعی آینه‌ای از فراز و فرودهای صنعت ایران است؛ نهادی که از روزهای نخست تأسیس، با مأموریت روشن حمایت از صنعتی‌سازی کشور متولد شد و در طول دهه‌ها، این مأموریت را نه به عنوان یک تکلیف اداری، بلکه به مثابه یک تعهد ملی دنبال کرده است.

آنچه پیوند بانک و صنعت را در تجربه ایران به یک پیوند خاص و ماندگار تبدیل کرده، درک عمیق این حقیقت است که توسعه صنعتی، تنها با تزریق نقدینگی حاصل نمی‌شود، بلکه به شناخت دقیق چرخه‌های تولید، ریسک‌های خاص پروژه‌های صنعتی و افق‌های زمانی بلندمدت سرمایه‌گذاری نیاز دارد؛ نقطه‌ای که تخصص‌محوری این بانک، وجه تمایز آن از سایر نهادهای مالی شده است.

 بانک صنعت و معدن و تفکیک بنگاه سازی از بنگاه داری

دکتر محمود شایان مدیرعامل بانک صنعت و معدن به مناسبت هفتاد سالگی این بانک یادداشتی منتشر کرده است.در بخش هایی از این یاددداشت آمده است:« میان «بنگاه سازی» و «بنگاه داری» تفاوتی اساسی وجود دارد. بنگاه داری و ماندگاری بانک در مالکیت و مدیریت مستقیم فعالیت‌های اقتصادی، می‌تواند به انحراف منابع، تعارض منافع و فاصله گرفتن بانک از وظایف حرفه‌ای خود منجر شود. در مقابل، بنگاه سازی به معنای هدایت هدفمند منابع به سوی ایجاد، تکمیل، توسعه و توانمندسازی واحدهای اقتصادی است؛ به‌گونه‌ای که در نهایت بنگاهی مستقل، رقابت‌پذیر و پایدار در اقتصاد شکل گیرد.

این تمایز در بانک‌های توسعه‌ای اهمیت بیشتری دارد. طرح‌های بزرگ صنعتی و معدنی عموماً سرمایه‌بر، بلندمدت و دارای دوره بازگشت طولانی هستند و بدون حضور نهادهای مالی تخصصی، بسیاری از آنها امکان شکل‌گیری یا توسعه پیدا نمی‌کنند. در اینجا تأمین مالی از یک عملیات صرفاً بانکی فراتر می‌رود و به بخشی از فرآیند توسعه تبدیل می‌شود.

بانک صنعت و معدن در آستانه هفتادمین سال فعالیت خود، تجربه‌ای هفت‌دهه‌ای از ایفای همین نقش در اقتصاد ایران دارد. همراهی با ایجاد و توسعه بنگاه‌های صنعتی و معدنی، تأمین مالی طرح‌های بزرگ، کمک به تأمین ماشین‌آلات و تجهیزات و پشتیبانی از توسعه ظرفیت‌های تولیدی، بخش مهمی از مأموریت این بانک در طول این سال‌ها بوده است.

آنچه در این هفت دهه اهمیت دارد، صرفاً حجم منابع پرداخت‌شده نیست؛ مهم‌تر از آن، تبدیل منابع مالی به دارایی‌های مولد و ماندگار برای اقتصاد کشور است. هرگاه طرحی از مرحله ایده و مطالعه عبور کرده و به کارخانه، معدن، خط تولید یا ظرفیت صنعتی جدید تبدیل شده، تأمین مالی توانسته است نقش واقعی خود را در توسعه ایفا کند.

از همین منظر، مأموریت بانک صنعت و معدن را باید بیش از آنکه در «بنگاه داری» جست‌وجو کرد، در «بنگاه سازی» دید. فلسفه حضور یک بانک توسعه‌ای آن نیست که برای همیشه مالک یا مدیر بنگاه باقی بماند؛ بلکه باید سرمایه را به حرکت درآورد، زمینه تولد و رشد بنگاه را فراهم کند و منابع را دوباره در خدمت ایجاد ظرفیت‌های تازه قرار دهد. به بیان دیگر، بانک مقصد سرمایه نیست؛ پل عبور سرمایه به سوی تولید و توسعه است.»

بانک صنعت و معدن در طول هفت دهه چه ظرفیت هایی به وجود آورد؟

ظرفیت‌سازی ماندگار این بانک را باید در چند لایه به هم پیوسته تحلیل کرد. لایه نخست، تأمین مالی سرمایه‌گذاری‌های ثبتی و پروژه‌های کلان صنعتی است؛ پروژه‌هایی که به دلیل طولانی بودن دوره بازگشت سرمایه، معمولاً از دسترس بازارهای مالی کوتاه‌مدت خارج‌اند و بدون یک نهاد مالی صبور و صنعت‌شناس، به سرنوشت نیمه‌کاره محکوم می‌شدند.

حضور این بانک در ساخت‌وساز واحدهای فولاد، پتروشیمی، خودروسازی، سیمان و صنایع ریلی و انرژی، نشان می‌دهد که نگاه آن هرگز به دنبال سودآوری مقطعی نبوده، بلکه با چشمانداز ترسیم نقشه صنعتی کشور همراه بوده است.

لایه دوم، توانمندسازی سرمایه انسانی و مدیریت صنعتی کشور است؛ تجربه‌ای که در جریان همکاری نزدیک بانک با کارفرمایان و پیمانکاران ملی شکل گرفته و به شکل‌گیری حلقه‌ای از دانش فنی و مالی در بدنه اقتصاد منجر شده که امروز به عنوان یک سرمایه ملی، میراث این دهه‌ها محسوب می‌شود.

در دوره‌های مختلف تاریخی، این بانک نشان داده است که تاب‌آوری نهادی، یکی از مهم‌ترین دارایی‌های آن است.

در شرایطی که جنگ، تحریم‌ها و نوسانات اقتصادی، صنایع نوپای کشور را بارها در آستانه فروپاشی قرار داد، این نهاد مالی با بازساختاری بدهی‌ها، تأمین مالی جایگزین و همراهی راهبردی با واحدهای تولیدی، از زنجیره ارزش صنعتی کشور حفاظت کرد.

این همراهی، صرفاً یک اقدام مالی نبود، بلکه اظهار اعتمادی نهادی به توان داخلی بود که روحیه خودباوری صنعتی را در جامعه تولید تقویت کرد.

از منظر تحلیل توسعه‌ای، این الگوی «بانکداری همراه با صنعت»، در برابر الگوهای بانکداری صرفاً سودمحور قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که در اقتصادهای در حال توسعه، نهادهای مالی توسعه‌گرا، حلقه اتصال میان سرمایه و تولید و میان برنامه ملی و اجرای عملیاتی هستند.

در عصر حاضر نیز این بانک با بازتعریف نقش خود در اکوسیستم صنعتی، به سمت پشتیبانی از شرکت‌های دانش‌بنیان، صنایع تبدیلی، فناوری‌های نوین و صادرات‌محوری حرکت کرده است.

گذار از مدل سنتی تأمین مالی به سمت خدمات مالی جامع، مشاوره صنعتی، ابزارهای نوین تأمین سرمایه و تسهیل پیوند با بازارهای بین‌المللی، نشان‌دهنده درک به‌موقع این نهاد از تغییر نیازهای صنعت کشور است.

تمرکز بر زنجیره‌های ارزش کامل به جای واحدهای مجزا، گامی راهبردی است که افقی از هم‌افزایی صنعتی پدید می‌آورد و اقتصاد ملی را از وابستگی‌های حاد خارجی دور می‌سازد.

همچنین توجه به معیارهای پایداری و محیط زیست در گزینش پروژه‌ها، چهره‌ای نوین از بانکداری صنعتی مسئول ترسیم می‌کند که با گفتمان جهانی توسعه پایدار هم‌راستاست.

هفت دهه فعالیت بانک صنعت و معدن، حکایتی از ثبات راهبردی، تخصص‌گرایی و تعهد ملی است. این بانک ثابت کرده که سرمایه مالی، تنها زمانی به ارزش واقعی خود می‌رسد که در خدمت خلق ظرفیت‌های مولد و ماندگار قرار گیرد.

بیشتر بخوانید:دفاع اقتصادی در برابر بحران / نقش بانک صنعت و معدن در صیانت از امنیت غذایی و دارویی در دوران جنگ

میراث این دهه‌ها، نه در دارایی‌های ترازنامه، بلکه در کارخانه‌های برپاشده، دانش‌های بومی‌شده، اشتغال‌های پایدار و اعتماد میان بانک و صنعت نهفته است.

تداوم این مسیر، با اتکا به تجربه تاریخی و هم‌راستایی با نیازهای نسل جدید صنعت، نوید می‌دهد که این پیوند ماندگار، همچنان ستون فقرات توسعه صنعتی ایران باقی بماند و نسخه‌های بعدی توسعه ملی نیز بر این شالوده استوار بنا شوند