منطقه آزاد انزلی و فرصت های راهبردی در پسا توافق / از اکوتوریسم در مقیاس جهانی تا هاب لجستیک هوشمند

خبرداری؟ با نهایی شدن توافق ایران و آمریکا و پایان رسمی جنگ مناطق آزاد و به خصوص منطقه آزاد انزلی با فرصت های جدیدی مواجه خواهند شد.

چشم‌انداز منطقه آزاد انزلی پس از هر نوع توافق ایران و آمریکا به‌طور مستقیم به میزان واقعیِ رفع تحریم‌ها و مخصوصاً آزاد شدن تبادلات بانکی، بیمه‌ای و کشتیرانی بستگی دارد.

در واقع منطقه آزاد انزلی می‌تواند یکی از برندگان بالقوه توافق ایران و آمریکا باشد، اما نه به‌صورت خودکار.این منطقه فقط زمانی واقعاً جهش می‌کند که توافق:پایدار باشد،در عمل به تجارت و بانکداری بین‌المللی گره بخورد و با بهبود زیرساخت و سیاست‌گذاری داخلی همراه شود.

منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی به‌عنوان نخستین منطقه آزاد شمال کشور، طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین گره‌های تجاری ایران در ارتباط با اقتصاد منطقه‌ای تبدیل‌شده است.

قرارگیری در سواحل دریای خزر و نزدیکی به بنادر مهم این دریا، در کنار اتصال به مسیرهای حمل‌ونقل زمینی و ریلی، موقعیتی راهبردی برای این منطقه ایجاد کرده است.

از سوی دیگر، قرار گرفتن در مسیر کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب و دسترسی به بازار کشورهای حوزه اوراسیا و CIS باعث شده منطقه آزاد انزلی به یکی از حلقه‌های مهم اتصال اقتصاد ایران به اقتصاد منطقه‌ای و جهانی تبدیل شود.

بررسی آمارهای عملکرد 12 ماهه سال 1404 نشان می‌دهد این منطقه آزاد توانسته ضمن حفظ جایگاه خود در تجارت خارجی کشور، نقش پررنگ‌تری در پشتیبانی از اقتصاد ملی ایفا کند. افزایش حجم مبادلات تجاری، رشد صادرات و جهت‌دهی هدفمند به واردات از جمله شاخص‌هایی است که بیانگر حرکت این منطقه در مسیر تقویت تولید و تجارت است.

از سوی دیگرآمارها از رشد صادرات از مسیر منطقه آزاد انزلی نیز حکایت دارد. بر اساس این داده‌ها، تولیدات منطقه که برای تأمین نیازهای داخلی عرضه‌شده‌اند به 505 میلیون دلار رسیده که نسبت به سال گذشته رشد 13 درصدی داشته است.

از سوی دیگر، صادرات حاصل از تولیدات منطقه به خارج از کشور نیز با رشد قابل‌توجهی همراه بوده است. ارزش این صادرات به 9.6 میلیون دلار رسیده که در مقایسه با سال گذشته افزایش 182 درصدی را نشان می‌دهد. این آمار بیانگر آن است که واحدهای تولیدی مستقر در منطقه آزاد انزلی به‌تدریج حضور پررنگ‌تری در بازارهای خارجی پیداکرده‌اند.

علاوه بر این، صادرات خدمات از منطقه آزاد انزلی نیز روندی صعودی داشته و به 38.3 میلیون دلار رسیده است. این بخش که رشد 66 درصدی را ثبت کرده، نشان‌دهنده توسعه فعالیت‌های خدماتی به‌ویژه در حوزه‌های لجستیک، حمل‌ونقل و خدمات تجاری است.

در کنار این موارد، صادرات کالا از مسیر منطقه آزاد انزلی نیز به 262 میلیون دلار رسیده که نسبت به سال گذشته رشد 27 درصدی داشته است. این شاخص نشان می‌دهد این منطقه علاوه بر تولید، به‌عنوان یکی از مسیرهای مهم صادرات کالاهای ایرانی به بازارهای منطقه‌ای نیز ایفای نقش می‌کند.

درمجموع، عملکرد سال 1404 نشان می‌دهد منطقه آزاد انزلی با اتکا به ظرفیت‌های لجستیکی، تجاری و صنعتی خود توانسته جایگاهش را در تجارت خارجی کشور تثبیت کند و به‌عنوان یکی از پیشران‌های توسعه اقتصاد غیرنفتی ایران در شمال کشور نقش‌آفرینی کند.

فرصت های جدید انزلی در دوران پس از جنگ

انزلی به دلیل دارا بودن بزرگترین بندر ایران در دریای خزر، نقشی حیاتی در اتصال روسیه و آسیای میانه به آب‌های خلیج فارس و هند دارد.

با توجه به نیاز به بازسازی زیرساخت‌های حمل‌ونقل در منطقه، توسعه بنادر نسل سوم (هوشمند) و افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری کانتینری، انزلی می‌تواند به «هاب لجستیکی» اصلی منطقه تبدیل شود.

ساخت پایانه‌های تخصصی غلات و فرآورده‌های نفتی، و ارتقای خطوط ریلی اتصال‌دهنده بندر به شبکه سراسری کشور  از دیگر مزایای دوران پسا توافق برای این منطقه است.

منطقه آزاد انزلی در دوران پس از جنگ می‌تواند کانون جذب سرمایه‌های خارجی (به‌ویژه از سوی کشورهای حاشیه خزر) باشد.

 تغییر رویکرد از «واردات کالای مصرفی» به «صادرات مجدد و پردازش کالا» و ایجاد شهرک‌های صنعتیِ صادرات‌محور که با معافیت‌های مالیاتی و گمرکی، کالاها را برای بازار روسیه یا بازارهای داخلی پردازش می‌کنند در این زمینه حائز اهمیت هستند.

انزلی همواره مقصد اول گردشگری در شمال کشور بوده است، اما در دوران جدید نیاز به «گردشگری با ارزش افزوده بالا» دارد.

 سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های گردشگری دریایی (ماریناها)، کشتی‌های تفریحی کروز در خزر و توریسم درمانی می تواند زمینه ساز احیای اکوسیستم تالاب انزلی به عنوان یک برند اکوتوریستی جهانی (در صورت اجرای پروژه‌های محیط‌زیستی بزرگ‌مقیاس) باشد که می‌تواند توریست‌های بین‌المللی را جذب کند.

از سوی دیگر با توسعه تجارت بین‌الملل، تقاضا برای خدمات جانبی افزایش می‌یابد.ایجاد پارک‌های فناوری و مراکز دیتاسنتر که نیازهای دیجیتالیِ کریدور تجاری شمال-جنوب را تأمین می‌کنند. انزلی می‌تواند به مرکز خدمات «فین‌تک» و «لجستیک هوشمند» در شمال کشور تبدیل شود.

بیشتر بخوانید:منطقه آزاد انزلی و فرصت بزرگ بازار اوراسیا / فعال شدن دیپلماسی اقتصادی در شمال ایران

گیلان قطب کشاورزی است و انزلی نقش دروازه صادراتی آن را دارد.یجاد زنجیره ارزش کامل برای محصولات استراتژیک (مانند برنج، چای و آبزیان) برای صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا. بسته‌بندی، فرآوری و برندینگ این محصولات در منطقه آزاد انزلی، ارزش‌افزوده بسیار بالایی ایجاد می‌کند.