فيلم كوتاه هفته: شاهکار پنهان در اعماق؛ از بستر دریا تا تسخیر مخازن هیدروکربنی

خبرداری؟ فرایند بهره‌برداری از مخازن نفت و گاز، زنجیره‌ای پیوسته از عملیات مهندسی حفاری و زمین‌شناسی است که با استقرار تجهیزات فراساحلی (دکل‌های حفاری) بر روی آب آغاز می‌شود.

در این مرحله، رشته‌لوله‌های حفاری (Drill String / Drill Pipe) که از لوله‌های مقاوم تشکیل شده‌اند، وظیفه انتقال گشتاور مکانیکی و سیال حفاری (Mud) به کف چاه را بر عهده دارند. در انتهای این رشته‌لوله، مته حفاری (Drill Bit) قرار دارد که با مکانیزم چرخشی، سازندهای سنگی مختلف را خرد کرده و به حفاري و پیشروی چاه در مسیر عمودی یا جهت‌دار کمک می‌کند. با پیشروی حفاری و عبور از لایه‌های مختلف زمین‌شناسی، پایداری دیواره چاه یکی از چالش‌های اصلی مهندسی است.

برای جلوگیری از ریزش سازندهای ناپایدار و مهار فشارهای سازندی، عملیات لوله‌گذاری جداری (Casing) هم‌گام با پیشروی حفاری اجرا می‌شود. لوله‌های جداری در سایزهای مختلف راننده شده و فضای بین لوله و دیواره چاه با دوغاب سیمان (Cementing) پر می‌شود. این ساختار کامپوزیتی (فولاد و سیمان)، جداسازی کامل بین زون‌های مختلف با اختلاف فشار و اختلاف ليتولوژي را تضمین می‌کند.

در عمق نهایی، نفت و گاز در داخل سنگ‌های مخزن (Reservoir Rock) که دارای تراوایی و تخلخل مناسب هستند، محبوس شده‌اند. این مخازن توسط لایه‌های نفوذناپذیر بالایی موسوم به «سنگ پوشش» یا Cap Rock احاطه شده‌اند. سنگ پوش نقشی حیاتی به عنوان یک مانع زمین‌شناسی ایفا می‌کند که از مهاجرت عمودی هیدروکربن‌ها جلوگیری کرده و آن‌ها را در ساختار تاقدیسی مخزن محفوظ نگاه می‌دارد. لحظه نهایی و حساس این چرخه، اصطلاحاً لحظه «نفوذ به مخزن» است. به محض اینکه مته به مرز فوقانی مخزن می‌رسد، فشار طبیعی مخزن (Reservoir Pressure) که ناشی از فشار هیدرواستاتیک و گازهای محلول است، تمایل به تخلیه به سمت منطقه کم‌فشار چاه پیدا می‌کند.

در این مرحله، سیالات مخزن (نفت، گاز یا آب) به سمت چاه جریان می‌یابند. اگر فشار طبیعی مخزن برای استخراج اقتصادی کافی باشد، چاه وارد فاز تولید طبیعی می‌شود؛ در غیر این صورت، عملیات تکمیلی از جمله اسیدکاری، پمپاژ لوله مغزی سیار (Coiled Tubing) و آزمایش‌های سطحی برای تحریک و افزایش بهره‌دهی چاه اعمال گشته و چاه بعد از سبك سازي وارد فاز توليد مي گردد.

بیشتر بخوانید: رکورد 730 میلیون مترمکعبی تولید گاز در پارس جنوبی

در پایان، مراتب قدرداني و سپاس خود را از “مهندس یعقوب محمدي- مدیر پروژه حفاری فاز ۱۴ پارس جنوبي”، به پاس راهنمایی‌های ارزشمند، بازبینی دقیق و حمایت‌های صمیمانه‌شان در تدوین و تأیید این نوشتار، صمیمانه ابراز مي نمایم.