بازآفرینی زنجیره ارزش مس در مواجهه با گذار انرژی جهانی / نقش استراتژیک شرکت ملی مس در بازیگری ایران در تحولات جهانی

خبرداری؟ در ساختار برنامه‌های توسعه‌ای کشور، صنایع معدنی به عنوان ستون فقرات تنوع‌بخشی به سبد صادراتی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی شناخته می‌شوند.

شرکت ملی مس با درک این جایگاه، از یک نهاد صرفاً استخراج‌کننده به یک بازیگر کلیدی در زنجیره ارزش صنعتی تبدیل شده است.

سیاست‌های فعلی نشان می‌دهد که تمرکز از استخراج مواد خام به سمت ایجاد ارزش افزوده در سطوح میانی و بالا، هسته اصلی برنامه‌های آینده است.

این انتقال از اقتصاد مبتنی بر فروش کالا به اقتصاد مبتنی بر دانش فنی، مستلزم هماهنگی دقیق میان ظرفیت‌های استخراجی و نیازهای صنایع پایین‌دستی است تا از اتلاف منابع و خروج از کشور در قالب مواد خام جلوگیری شود.

بازار جهانی مس در آستانه یک تحول ساختاری بزرگ قرار دارد که ریشه در گذار انرژی‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر دارد. با افزایش تقاضا برای فناوری‌های سبز و زیرساخت‌های انتقال برق، مس به عنوان عنصر حیاتی در صنایع نوین شناخته می‌شود.

شرکت ملی مس برای همگامی با این روند، باید سیاست‌های تولید خود را از تکیه بر بازار‌های سنتی به سمت بازارهای استراتژیک که نیازمند مس با خلوص بالا و محصولات نیمه‌ساخته هستند، سوق دهد.

این تغییر رویکرد نیازمند تقویت ظرفیت‌های فرآوری و پالایش است تا بتوان محصولات را در قالب‌هایی عرضه کرد که با استانداردهای سخت‌گیرانه صنایع الکترونیک و انرژی‌های پاک جهانی مطابقت داشته باشد.

یکی از ارکان اصلی برنامه‌های توسعه، جلوگیری از تک‌محصولی بودن صنعت معدن است. همسویی شرکت ملی مس با اهداف کلان کشور، مستلزم گسترش فعالیت‌ها در حوزه تولید محصولات با ارزش افزوده بالا و محصولات پایه در صنایع الکتریکی است.

ایجاد این زنجیره، نه تنها باعث پایداری درآمدی در برابر نوسانات قیمت جهانی می‌شود، بلکه باعث ایجاد اکوسیستم‌های صنعتی جدید در مناطق معدنی شده و موجب اشتغال‌زایی کیفی و انتقال فناوری به بخش خصوصی می‌گردد.

در واقع، هدف نهایی باید تبدیل شدن از یک صادرکننده کانسنگ به یک تأمین‌کننده اصلی قطعات و مواد اولیه صنایع پیشرفته باشد.

در همین زمینه فیض اردکانی مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران بر اجرای برنامه‌های شرکت متناسب با الزامات توسعه‌ای کشور و تحولات بازار جهانی مس تأکید کرد و بررسی راهکارهای تأمین مالی پروژه‌ها و توسعه زیرساخت‌های حضور در بازارهای بین‌المللی را از ضرورت‌های پیش‌رو دانست.

وی معتقد است: «تحقق اهداف توسعه‌ای صنعت مس مستلزم فراهم‌شدن بسترهای حمایتی لازم برای تسهیل اجرای طرح‌های توسعه‌ای است که هرچند اهمیت این موضوع ازسوی دولت، بانک مرکزی، وزارتخانه‌های مرتبط و دیگر ارکان حاکمیت به‌خوبی درک می‌شود، اما با این‌حال نیازمند حمایت‌های بیش از پیش است.»

دکتر فیض با اشاره به تکالیف پیش‌بینی‌شده برای صنعت مس در برنامه هفتم توسعه، ازجمله تولید چهار میلیون تن کنسانتره و ۷۰۰هزار تن کاتد مس، بر ضرورت هم‌راستایی برنامه‌های توسعه‌ای شرکت با این تکالیف تأکید، و اضافه کرد که رسیدن به مقادیر پیش‌بینی شده و حضور در بازارهای رقابتی جهان مستلزم این است که مس ایران به‌عنوان یک مجموعه یکپارچه حفظ و تقویت شود.

با توجه به فضای پیچیده ژئوپلیتیک و محدودیت‌های دسترسی به فناوری‌های خارجی، سیاست‌های توسعه‌ای ایران بر محوریت خودکفایی و توسعه دانش بومی استوار است.

شرکت ملی مس در این میان، نقش پیشران در توسعه دانش فنی استخراج و فرآوری را بر عهده دارد. تقویت زیرساخت‌های تحقیق و توسعه برای دستیابی به روش‌های استخراج سبزتر و بهینه‌تر، نه تنها یک ضرورت زیست‌محیطی است، بلکه راهکاری استراتژیک برای کاهش وابستگی به واردات تجهیزات و دانش فنی خارجی است. این خودکفایی، تاب‌آوری صنعت را در برابر شوک‌های خارجی افزایش داده و امنیت تولید ملی را تضمین می‌کند.

در آینده‌ای که استانداردهای زیست‌محیطی و شاخص‌های پایداری (ESG) تعیین‌کننده جایگاه شرکت‌ها در بازارهای بین‌المللی هستند، شرکت ملی مس باید فراتر از استانداردهای قانونی، به سمت مدیریت هوشمندانه منابع آب و کاهش ردپای کربن حرکت کند.

همسویی با برنامه‌های توسعه کشور، مستلزم آن است که توسعه معدنی با حفاظت از منابع طبیعی و توسعه پایدار جوامع محلی پیوند بخورد. این رویکرد، علاوه بر کاهش ریسک‌های عملیاتی و اجتماعی، اعتبار شرکت را در زنجیره تأمین جهانی افزایش داده و مسیر ورود به بازارهای حساس و پیشرفته را هموار می‌سازد.

بیشتر بخوانید:نقش میراث انسانی در پایداری استراتژیک/ پیوند تجربه و نوآوری در شرکت ملی مس

 موفقیت شرکت ملی مس در تحقق اهداف برنامه توسعه، در گرو توانایی آن در مدیریت همزمان دو جریان است: حفظ نقش تأمین‌کننده مواد اولیه برای صنایع داخلی و تبدیل شدن به یک بازیگر رقابتی در بازارهای نوین جهانی.

این مسیر نیازمند سرمایه‌گذاری مستمر بر روی فناوری‌های دیجیتال، هوشمندسازی فرآیندها و تقویت پیوند میان بخش معدن و صنایع الکترونیک و انرژی است تا بتوان از فرصت‌های ناشی از گذار انرژی در سطح جهان، به نفع اقتصاد ملی بهره‌برداری کرد.