داروسازان، حلقه مهم پیشگیری از مصرف خودسرانه و خطاهای دارویی

خبرداری؟

مشاوره دارویی معمولاً از زمان تحویل دارو آغاز می‌شود و در صورت نیاز می‌تواند در فضای خصوصی‌تر داروخانه انجام شود، اظهار کرد: داروساز در این فرآیند ابتدا شرایط بیمار، داروهای مصرفی، سابقه حساسیت و در صورت لزوم بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای بدون نسخه مورد استفاده بیمار را بررسی می‌کند. مشاوره دارویی صرفاً به توضیح نحوه مصرف یک دارو محدود نمی‌شود، بلکه فرصتی برای شناسایی مصرف نادرست، خطاهای دارویی، تداخلات و موارد نیازمند ارجاع بیمار به پزشک است.

وی ادامه داد: مشاوره دارویی یکی از مهم‌ترین وظایف حرفه‌ای داروساز است و نباید آن را صرفاً به توضیح نحوه مصرف یک دارو محدود کرد. داروساز در واقع آخرین حلقه ارتباطی بیمار با نظام درمان پیش از آغاز مصرف دارو است و فرصت مهمی برای پیشگیری از خطاهای دارویی در اختیار دارد. هنگام مراجعه بیمار به داروخانه، داروساز باید متناسب با نوع دارو و شرایط بیمار، اطلاعات لازم درباره مقدار و زمان مصرف، تعداد دفعات مصرف، ارتباط دارو با غذا، طول مدت درمان و نحوه نگهداری آن را ارائه کند.

مدیر امور دارو و مواد تحت کنترل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه در کنار این موارد، بررسی داروهای هم‌زمان مصرفی، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی نیز اهمیت زیادی دارد، گفت: از آنجا که ممکن است میان داروها تداخل ایجاد شود یا حتی دو داروی متفاوت حاوی ماده مؤثره مشابه باشند، این موضوع نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

مشاوره داروساز؛ فرصتی برای شناسایی خطاهای دارویی

اسماعیل‌زاده با اشاره به اینکه توضیح درباره عوارض احتمالی بخش مهمی از مشاوره داروساز به بیمار است، بیان کرد: بیمار باید بداند چه عوارضی ممکن است طبیعی و قابل انتظار باشد و در مقابل، چه علائمی نیازمند مراجعه سریع‌تر به پزشک یا تغییر روند درمان است.

وی درباره داروهای بدون نسخه بیان کرد: هر علامتی الزاماً به معنای نیاز به مصرف دارو نیست. داروساز می‌تواند با پرسش درباره سن بیمار، مدت و شدت علائم، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی، تشخیص دهد که آیا امکان ارائه توصیه دارویی وجود دارد یا بیمار باید برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کند. بنابراین هدف این است که مطمئن شویم بیمار، داروی مناسب را در شرایط مناسب، با روش صحیح و با کمترین احتمال بروز عارضه مصرف می‌کند.

مدیر امور دارو و مواد تحت کنترل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه ظرفیت مشاوره داروساز برای اصلاح الگوی مصرف دارو بسیار بالاست، خاطرنشان کرد: داروخانه یکی از در دسترس‌ترین مراکز سلامت برای مردم است و بسیاری از افراد پیش از مراجعه به پزشک برای دریافت راهنمایی یا تهیه دارو به داروخانه مراجعه می‌کنند. یکی از مشکلات موجود، مصرف دارو بر اساس تجربه شخصی یا توصیه اطرافیان است. گاهی فرد تصور می‌کند چون دارویی در گذشته برای او مؤثر بوده، اکنون نیز می‌تواند همان دارو را مصرف کند؛ در حالی که ممکن است شرایط فعلی او متفاوت باشد یا داروی دیگری مصرف کند که با داروی مورد نظر تداخل داشته باشد. در اینجا داروساز می‌تواند نقش مهمی ایفا کند و با یک مشاوره کوتاه اما هدفمند، جلوی مصرف غیرضروری یا نادرست دارو را بگیرد.

اسماعیل‌زاده با بیان اینکه آنتی‌بیوتیک‌ها یکی از مهم‌ترین حوزه‌های نیازمند آموزش است، تصریح کرد: باید برای مردم روشن شود که آنتی‌بیوتیک داروی مناسبی برای هر نوع سرماخوردگی، گلودرد یا تب نیست و مصرف بی‌رویه آن علاوه بر ایجاد عوارض برای فرد، مقاومت میکروبی را نیز تشدید می‌کند. این تصور که چون برخی مسکن‌ها بدون نسخه در دسترس هستند، مصرف آنها کاملاً بی‌خطر است، تصور درستی نیست و مصرف مکرر یا نامناسب برخی از این داروها می‌تواند برای افراد مختلف عوارض مهمی ایجاد کند.

وی با تاکید بر اینکه مشاوره داروساز علاوه بر کاهش خوددرمانی، می‌تواند پایبندی بیمار به درمان را نیز افزایش دهد، عنوان کرد: زیرا گاهی داروی مناسبی برای بیمار تجویز شده، اما بیمار به دلیل ناآگاهی، با بهتر شدن علائم دارو را قطع می‌کند یا به دلیل بروز یک عارضه، بدون مشورت دارو را کنار می‌گذارد. بنابراین داروساز می‌تواند در نقطه‌ای مداخله کند که هنوز بسیاری از خطاهای دارویی قابل پیشگیری هستند. برای رسیدن به این هدف، باید شرایطی فراهم شود که داروساز زمان و فضای کافی برای مشاوره داشته باشد و مردم نیز بدانند مراجعه به داروساز فقط برای دریافت دارو نیست بلکه مشاوره دارویی خود یک خدمت تخصصی سلامت است.

آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و بیماران چنددارویی در اولویت مشاوره

مدیر امور دارو و مواد تحت کنترل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شرایط خراسان رضوی، اظهار کرد: با توجه به جمعیت استان و حجم بالای مراجعات به داروخانه‌ها، به‌ویژه در مشهد، مشاوره داروساز می‌تواند در چند حوزه نقش پیشگیرانه مهمی داشته باشد. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و داروهای ضدالتهاب، داروهای بیماران سالمند و چنددارویی، داروهای مربوط به بیماری‌های مزمن مانند فشار خون و دیابت، داروهای کودکان و مصرف هم‌زمان مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی از جمله این موارد هستند. سالمندان و بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن که هم‌زمان چند دارو مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض تداخل دارویی و خطا در مصرف قرار دارند و در این شرایط، بررسی داروهای مصرفی و آموزش نحوه صحیح استفاده از سوی داروساز اهمیت ویژه‌ای دارد.

اسماعیل‌زاده با اشاره به مصرف مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی بیان کرد: گاهی این تصور وجود دارد که چون یک فرآورده طبیعی یا گیاهی است، بنابراین هیچ عارضه یا تداخلی ندارد، در حالی که این تصور همیشه درست نیست و بهتر است بیمار درباره مصرف این فرآورده‌ها نیز با داروساز مشورت کند.

وی با اشاره به شرایط خاص خراسان رضوی به دلیل حضور زائران و مسافران گفت: بسیاری از این افراد ممکن است در طول سفر با علائم شایع مواجه شوند یا داروهای مصرفی خود را همراه داشته باشند. داروساز می‌تواند در چنین شرایطی با ارائه توصیه مناسب و شناسایی موارد نیازمند ارجاع، از مصرف خودسرانه دارو جلوگیری کند.

داروخانه فقط محل تحویل دارو نیست 

مدیر امور دارو و مواد تحت کنترل دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: داروخانه فقط محل تحویل دارو نیست و می‌تواند یکی از مهم‌ترین نقاط تماس مردم با خدمات سلامت باشد. داروساز می‌تواند نقش مؤثری در آموزش، پیشگیری از خطاهای دارویی، کاهش مصرف خودسرانه و افزایش ایمنی درمان داشته باشد. اگر بخواهیم فرهنگ مصرف منطقی دارو را در جامعه تقویت کنیم، باید از ظرفیت داروسازان بیشتر استفاده کنیم و مشاوره دارویی را به عنوان یک خدمت حرفه‌ای و بخشی از فرآیند درمان جدی بگیریم.

اسماعیل‌زاده اضافه کرد: هدف این است که بیمار فقط دارو را از داروخانه تحویل نگیرد، بلکه بداند چرا آن دارو را مصرف می‌کند، چگونه باید آن را مصرف کند و چه زمانی لازم است برای ادامه یا تغییر درمان با پزشک یا داروساز مشورت کند.