پتروشیمی مارون موفق در شرایط بحرانی و پرریسک / بازگشت به مدار به عنوان یک پیروزی روانی و اقتصادی

خبرداری؟ در  جنگ ۴۰ روزه، پتروشیمی مارون به دلیل استراتژیک بودن و نقش کلیدی در تولیدات پتروشیمی کشور، مورد هدف قرار گرفت. این حمله بخشی از استراتژی دشمن برای ضربه زدن به زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی جمهوری اسلامی ایران بود.

هدف حمله نیز تلاش برای متوقف کردن تولیدات صنعتی و ایجاد بحران اقتصادی در حوزه انرژی و مواد شیمیایی. بود. با وجود حملات، تلاش‌های شبانه‌روزی متخصصان و کارکنان این مجموعه برای کاهش خسارات و بازگرداندن سریع واحدها به چرخه تولید صورت گرفت تا اثرات تخریبی دشمن خنثی شود.

این حمله در کنار سایر عملیات‌های تروریستی و نظامی در آن بازه زمانی، نشان‌دهنده تلاش دشمن برای هدف قرار دادن نقاط حساس اقتصادی ایران بود که با ایستادگی نیروهای متعهد و متخصصین داخلی مدیریت شد.

حمید حسینی سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی در این زمینه گفت:«واقعیت این است که در جریان حملات دشمن، واحدهای پتروشیمی به آن معنا آسیب ندیدند و هیچ واحد پتروشیمی مستقیماً مورد هدف قرار نگرفت، بلکه واحدهایی که سرویس خدمات برق، گاز و بخار می‌دادند، همچنین بخشی از خطوط انتقال فرآورده بین واحدها مورد اصابت قرار گرفتند تا کل صنعت را فلج کند. مشکلی که ایجاد شده عمدتاً در مجتمع‌های پتروشیمی بندر امام و عسلویه است، زیرا حدود ۳۶۰۰ مگاوات برق واحدها بمباران شده و آسیب دیده است.»

جزئیات حمله به پتروشیمی ها در جنگ

ساعت از 10:40 ‌صبح روز شنبه 15 فروردین  بود که صدای انفجارهای پیاپی ماهشهر و بندر امام را لرزاند. آتش و دود که به آسمان زبانه کشید، خوزستان باز هم لرزید و این بار پایانه مرزی شلمچه بمباران شد. حالا جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با ایران وارد مرحله تازه‌ای شده بود و این بار صنایع مادر ایران زیر آماج بمباران رفتند.

روزهای هفتم و یازدهم فروردین موشک‌ها یکی پس از دیگری بر پیکره فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان فرود آمدند و خط تولید نزدیک به یک‌سوم فولاد خام ایران از کار افتاد. این بار اما قلب پتروشیمی ایران هدف حملات پیاپی قرار گرفت؛ ماهشهر و بندر امام که دومین بندر بزرگ ایران است و نزدیک به 40 درصد محصولات پتروشیمی کشور را تولید می‌کند.

پتروشیمی‌های ماهشهر و بندر امام آماج حملات قرار گرفته‌اند و مجتمع‌های پتروشیمی فجر ۱ و ۲، رجال، ابوعلی و امیرکبیر هدف حملات جنگنده‌ها بوده‌اند. علاوه بر این، گزارش‌هایی از حمله به مجتمع‌های کارون، مارون و تخت‌جمشید و پتروشیمی شهید تندگویان هم منتشر شد.

در بین مجتمع‌های پتروشیمی مورد حمله، سه شرکت به هلدینگ شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس مربوط هستند؛ پتروشیمی بندر امام که حدود ۶۹ درصد از سهام آن متعلق به هلدینگ خلیج فارس است، پتروشیمی شهید تندگویان با اکثریت سهام در اختیار هلدینگ خلیج فارس ‌و پتروشیمی مارون هم یکی دیگر از زیرمجموعه‌های مهم پتروشیمی خلیج فارس به شمار می‌آید.

به‌جز این، شرکت فجر انرژی خلیج فارس تقریبا به‌‌طور کامل وابسته به هلدینگ خلیج فارس و تأمین‌کننده برق، بخار و آب صنعتی برای پتروشیمی‌های منطقه است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در پتروشیمی مارون نیز واحدهای مهمی مانند مخازن نیتریک اسید، واحد کلر و بخش برق فن‌آوران هدف قرار گرفته‌اند.

حمله به مارون به عنوان قلب تپنده پتروشیمی ایران

صنعت پتروشیمی ایران سالانه بیش از 72 میلیون تن محصول تولید می‌کند و در سال‌های گذشته توانسته بود پس از نفت بیشترین ارز را وارد کشور کند؛ رقمی حدود 15 میلیارد دلار در سال که نزدیک به یک‌چهارم صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل می‌دهد و البته مطابق با آمارهای وزارت کار، صنعت پتروشیمی بیشتر از 300 هزار شغل مستقیم برای مردم ایران ایجاد کرده است.

در این میان، ماهشهر با ۲۱ مجتمع تولیدی که ظرفیت اسمی ۲۶ میلیون تن محصول پتروشیمیایی دارند، قلب پتروشیمی ایران به حساب می‌آید. این منطقه صنعتی سهمی نزدیک به 30 تا 40 درصد تولید پتروشیمی ایران را به خود اختصاص می‌دهد و بنا بود با ساخت هشت پتروشیمی دیگر، سهم خود را در اقتصاد ایران باز هم بیشتر و بیشتر کند که هدف حملات موشک قرار گرفت.

در میان مجتمع‌های ماهشهر، شرکت‌هایی مانند پتروشیمی خلیج فارس و پتروشیمی مارون به‌عنوان بازیگران اصلی پتروشیمی ایران در بازارهای جهانی شناخته می‌شوند. پتروشیمی خلیج فارس بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شرکت پتروشیمی ایران است که در استان بوشهر قرار دارد، اما زیرمجموعه‌های مهمی از این پتروشیمی در بندر ماهشهر فعالیت می‌کرد.

پتروشیمی خلیج فارس سالانه بیشتر از 10 میلیون تن محصول تولید می‌کند که در واقع این پتروشیمی به‌تنهایی یک‌هفتم محصولات پتروشیمی کشور را تولید کرده است. گزارش‌های سالانه پتروشیمی خلیج فارس نشان می‌دهند ‌این شرکت توانسته است در سال ۲۰۲۲ میلادی بیش‌ از شش میلیون تن محصولات پتروشیمی را به کشورهای مختلف صادر کند و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان متانول و پلی‌اتیلن در جهان شناخته می‌شود.

پتروشیمی مارون نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پلی‌پروپیلن و آمونیاک در کشور شناخته می‌شود. البته بندر امام هم دومین بندر بزرگ ایران است که عمده عملیاتی که در آن انجام می‌شود، واردات کالاهای اساسی و مواد غذایی و صادرات محصولات پتروشیمی است.

مارون؛ موفق در شرایط بحرانی و پرریسک

پتروشیمی مارون در سال ۱۴۰۴ در حالی که کشور دو دوره تنش و شرایط جنگی را پشت سر گذاشت، توانست ثبات تولید خود را حفظ کند و حتی اندکی آن را افزایش دهد. همین پایداری عملیاتی، زمینه‌ساز رشد ۵۲ درصدی درآمد شد و نشان داد این شرکت در شرایط پرریسک نیز توان حفظ مسیر رشد را دارد.

پتروشیمی مارون در سال ۱۴۰۴ یکی از باثبات‌ترین عملکردها را در میان شرکت‌های پتروشیمی به ثبت رساند؛ عملکردی که در بستر شرایط خاص کشور، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در حالی که فضای اقتصادی و عملیاتی تحت تاثیر دو مقطع تنش و شرایط جنگی قرار داشت، این شرکت توانست سطح تولید خود را حفظ کند و حتی اندکی افزایش دهد.

بررسی آمار تولید نشان می‌دهد مجموع تولید مارون از چهار میلیون و ۵۶۷ هزار و ۲۴۹ تن در سال ۱۴۰۳ به چهار میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۸۸ تن در سال ۱۴۰۴ رسیده که بیانگر حفظ ثبات در سطح کلان تولید است. این موضوع در شرایطی رخ داده که بسیاری از صنایع با محدودیت‌های عملیاتی مواجه بوده‌اند.

در ترکیب محصولات، اتیلن به‌عنوان محصول اصلی شرکت با رشد یک درصدی به یک میلیون و ۱۰۴ هزار و ۲۵۱ تن رسیده و همچنان ستون اصلی تولید مارون محسوب می‌شود. همچنین محصول C3+ با رشد قابل توجه ۱۸ درصدی، یکی از نقاط برجسته عملکرد شرکت به شمار می‌رود و نشان‌دهنده بهبود در برخی خطوط تولیدی است.

در مجموع، عملکرد سال ۱۴۰۴ پتروشیمی مارون نشان می‌دهد این شرکت توانسته در یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های عملیاتی، با اتکا به پایداری تولید، مسیر رشد درآمدی خود را حفظ کند؛ مسیری که می‌تواند در صورت تداوم، جایگاه این شرکت را در صنعت بیش از پیش تقویت کند.

با این وجود به دلیل اینکه مجتمع پتروشیمی مارون که یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان الفین و مشتقات اتیلن در ایران به شمار می‌رود در سناریوی فرضیِ وارد شدن آسیب جدی به این مجتمع، زنجیره گسترده‌ای از صنایع داخلی با کمبود مواد اولیه مواجه خواهند شد و بخشی از صادرات پتروشیمی کشور نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

پتروشیمی مارون سالانه حجم بالایی از اتیلن تولید می‌کند که خوراک اصلی چند واحد پایین‌دستی در منطقه ماهشهر و عسلویه است. اختلال در تولید این مجتمع می‌تواند باعث کاهش عرضه اتیلن و در نتیجه کاهش تولید پلیمرها و برخی مواد شیمیایی در کشور شود.

مارون با قدرت به مدار بازگشت

با این وجود بازگشت پتروشیمی مارون به مدار تولید پس از جنگ ۴۰ روزه، نمونه‌ای از مدیریت بحران و تخصص مهندسی بومی در شرایط اضطراری بود. فرآیند بازگشت این مجموعه به چرخه تولید در چندین مرحله و با استراتژی‌های مشخص صورت گرفت.

بلافاصله پس از توقف درگیری‌ها، تیم‌های متخصص ایمنی، مکانیک و ابزار دقیق وارد سایت شدند تا میزان آسیب‌های وارده به برج‌های تقطیر، رآکتورها و خطوط لوله‌های انتقال را بررسی کنند. شناسایی نقاط بحرانی برای جلوگیری از نشت مواد شیمیایی و حوادث ثانویه، اولویت اول بود.

به دلیل ماهیت حساس مواد پتروشیمی، پیش از هرگونه تعمیرات، عملیات تخلیه مواد باقی‌مانده در خطوط و پاک‌سازی محیط (Purging) انجام شد تا محیط برای حضور تکنسین‌ها ایمن شود.

به دلیل احتمال تحریم‌ها یا دشواری در واردات سریع قطعات در زمان جنگ، بخش بزرگی از قطعات مورد نیاز از طریق شرکت‌های داخلی و سازندگان بومی تأمین شد. این موضوع باعث شد زمان انتظار برای قطعات کاهش یابد و سرعت بازسازی افزایش کند.

بیشتر بخوانید:مدیریت استراتژیک برای تحول بزرگ در پتروشیمی مارون /امرایی چگونه توانست در بحران ها موفقیت های بزرگ به دست بیاورد؟

پتروشیمی مارون به طور یکباره فعال نشد، بلکه واحدها به صورت مرحله‌ای  وارد مدار شدند. ابتدا سیستم‌های پشتیبان (برق و آب) و سپس واحدهای تولیدی به ترتیب اولویت فعال گشتند تا پایداری سیستم تضمین شود.

در نهایت، بازگشت سریع پتروشیمی مارون به مدار تولید، نه تنها یک موفقیت صنعتی، بلکه یک پیروزی اقتصادی و روانی بود که نشان داد زیرساخت‌های حیاتی ایران قادرند در کوتاه‌ترین زمان ممکن پس از ضربات سخت، دوباره فعال شوند.