Menu
اشتراک گذاری :
خبرداری؟ نرخ دلار و قیمت طلا روز به روز بیشتر میشود و نگرانی از تشدید اوضاعِ بد اقتصادی به یک نگرانیِ همگانی تبدیل شده است. حقوقبگیران و اقشار ضعیف جامعه بیش از همه از این وضعیت متضرر خواهند شد. سقوط معیشتِ این گروه از خیلی سالها پیش، در پی سرکوب مزد و همزمان افزایش نرخ تورم، آغاز شده است. موج جدید گرانیِ طلا و دلار و همزمان اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی نیز اوضاع را بسیار بدتر کرده و پیشبینی میشود که وضعیت معیشت مردم تحت تأثیر این شرایط، سقوط بیسابقهای داشته باشد. شروع اعتراضات اخیر در پیِ همین گرانیها اتفاق افتاد و حالا بعد از گذشت حدود چند هفته، همچنان قیمتها روندی به شدت صعودی دارد.
یکی از دلایل اصلی نرخ رشد تورم، افزایش تقاضای کل در اقتصاد است، زمانی که تقاضا برای کالاها و خدمات بیشتر از عرضه باشد، قیمتها افزایش مییابند که این افزایش تقاضا میتواند به دلایل مختلفی از جمله افزایش درآمد خانوارها، افزایش هزینههای دولت و سیاستهای مالی گسترشدهنده رخ دهد.
افزایش هزینههای تولید یکی دیگر از عوامل اصلی رشد تورم است، زمانی که هزینههای مواد اولیه، نیروی کار، انرژی و سایرعوامل تولید افزایش مییابد، تولیدکنندگان ناچار به افزایش قیمتها برای جبران هزینههای خود میشوند که این افزایش هزینهها ممکن است به دلایل مختلفی از جمله افزایش قیمت نفت، کاهش دسترسی به منابع و افزایش هزینههای حملونقل رخ دهد. همچنین افزایش قیمت کالاهای وارداتی نیز میتواند منجر به رشد تورم شود و زمانی که قیمت کالاهای وارداتی افزایش مییابد، هزینههای تولید و توزیع کالاها و خدمات در داخل کشور نیز افزایش مییابد که این افزایش قیمتها میتواند به دلایل مختلفی از جمله افزایش نرخ ارز، تحریمهای اقتصادی و افزایش تعرفههای وارداتی باشد.
افزایش نقدینگی در اقتصاد نیز میتواند منجر به رشد تورم شود، وقتی دولت یا بانک مرکزی پول بیشتری به اقتصاد تزریق میکند، میزان پول در دسترس مردم افزایش مییابد و تقاضا برای کالاها و خدمات نیز افزایش مییابد. این افزایش تقاضا میتواند منجر به افزایش قیمتها شود، یکی از دلایل افزایش نقدینگی میتواند سیاستهای مالی و پولی گسترشدهنده باشد. ضمن آنکه انتظارات تورمی نقش مهمی در رشد تورم دارند و وقتی مردم انتظار داشته باشند که قیمتها افزایش یابد، ممکن است تقاضای خود را افزایش دهند و به این ترتیب باعث افزایش قیمتها شوند که این انتظارات میتواند به دلیل تجربیات گذشته، سیاستهای اقتصادی دولت و تحولات بینالمللی شکل بگیرد.
دادههای مرکز آمار ایران از تورم دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد که موج اصلی افزایش قیمتها، بیش از هر بخش دیگری، مستقیماً از مسیر خوراکیها و آشامیدنیها عبور کرده است.
در این ماه، تورم نقطهبهنقطه گروه «خوراکیها و آشامیدنیها» به ۸۹.۹ درصد رسیده؛ رقمی که فاصلهای چشمگیر با تورم شاخص کل ۶۰ درصدی دارد و نشان میدهد فشار تورمی بر کالاهای اساسی، بهمراتب شدیدتر از میانگین اقتصاد بوده است. به بیان روشنتر، هزینه تأمین مواد غذایی در دیماه تقریباً ۱.۵ برابر سریعتر از تورم عمومی رشد کرده است.
تازهترین گزارش مرکز آمار ایران از شاخص قیمت مصرفکننده، تصویری نگرانکننده از شتابگیری تورم ارائه میدهد؛ جایی که نرخ تورم سالانه به ۴۴.۶ درصد رسیده و تنها در یک ماه، ۲.۴ واحد درصد افزایش یافته است.
همزمان، تورم ماهانه با ثبت عدد کمسابقه ۷.۹ درصد، زنگ خطر تازهای را برای معیشت خانوارها به صدا درآورده؛ رقمی که نسبت به آذرماه تقریباً دو برابر شده و از تشدید فشارهای قیمتی در آغاز زمستان حکایت دارد.
نگاهی به روند دو ماه قبل نشان میدهد تورم در مسیری صعودی و پرشتاب قرار گرفته است. در آبانماه، تورم ماهانه ۳.۴ درصد بود؛ در آذر به ۴.۲ درصد رسید و حالا در دیماه، جهشی معنادار را تجربه کرده است.
این افزایش شتابان تنها محدود به یک شاخص نیست؛ تورم نقطهبهنقطه نیز به ۶۰ درصد رسیده، یعنی خانوارها برای خرید یک سبد یکسان از کالاها و خدمات، بهطور متوسط ۶۰ درصد بیشتر از دیماه سال گذشته هزینه کردهاند.
اما آنچه دیماه را از ماههای قبل متمایز میکند، ترکیب نگرانکننده تورم است؛ جایی که خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات با تورمهای دو رقمی سنگین، نقش پیشران افزایش قیمتها را ایفا کردهاند و عملاً فشار تورم را مستقیماً به سفره خانوار منتقل کردهاند.
در چنین شرایطی، عبور شاخص کل قیمت مصرفکننده از عدد ۴۶۹ واحد، بیش از آنکه یک داده آماری باشد، نشانهای از ورود تورم به مرحلهای تازه است؛ مرحلهای که در آن، افزایش قیمتها نه تدریجی، بلکه جهشی و فرساینده شده است.
پس از خوراکیها، گروه «کالاها و خدمات متفرقه» با تورم ۷۷.۳ درصدی و «دخانیات» با ۷۱.۹ درصد، در رتبههای بعدی تورم نقطهبهنقطه قرار گرفتهاند. این سه گروه، عملاً قلههای تورمی دیماه را تشکیل دادهاند و فاصله معناداری با سایر بخشها ایجاد کردهاند.
در مقابل، گروههایی مانند «مبلمان، لوازم خانگی و نگهداری معمول آنها» با ۵۶.۷ درصد، «بهداشت و درمان» با ۵۵.۴ درصد و «تفریح و فرهنگ» با ۵۳.۳ درصد، هرچند تورمی بالاتر از ۵۰ درصد را تجربه کردهاند، اما همچنان پایینتر از شاخص کل خوراکیها قرار دارند.
در میانه جدول، «حملونقل» با تورم ۵۳.۱ درصدی و «هتل و رستوران» با ۵۲.۸ درصد قرار گرفتهاند؛ گروههایی که همزمان تحت تأثیر افزایش هزینههای انرژی، دستمزد و خدمات بودهاند. «پوشاک و کفش» با ۴۹.۲ درصد، «ارتباطات» با ۴۸.۹ درصد و «آموزش» با ۴۵.۲ درصد نیز در محدودهای نزدیک به تورم سالانه کل کشور حرکت کردهاند.
در این میان، کمترین تورم نقطهبهنقطه به گروه «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوختها» با ۳۵.۴ درصد تعلق دارد؛ عددی که هرچند پایینتر از سایر گروههاست، اما همچنان نشاندهنده فشار قابل توجه بر هزینههای ثابت خانوار است.
برآیند این ارقام یک پیام روشن دارد: تورم دیماه بیش از آنکه یک پدیده فراگیر و یکنواخت باشد، ماهِ فشار سنگین بر کالاهای مصرفی روزمره بوده است. تورم ۸۹.۹ درصدی خوراکیها، نهتنها میانگینها را جابهجا کرده، بلکه مستقیماً قدرت خرید خانوارها، بهویژه دهکهای پایین درآمدی را هدف گرفته و نقش پیشران اصلی جهش تورم در دیماه را ایفا کرده است.شتاب تورم در زمستان؛ تورم ماهانه از ۳.۴ درصد آبان به ۷.۹ درصد در دیماه رسید.
دیماه ۱۴۰۴ نقطه عطف تازهای در مسیر تورم ماهانه ایران ثبت کرد؛ ماهی که شتاب افزایش قیمتها از یک روند تدریجی، به جهشی معنادار تغییر فاز داد. تورم ماهانه که در آبانماه ۳.۴ درصد و در آذرماه ۴.۲ درصد بود، در دیماه به ۷.۹ درصد رسید؛ رقمی که نهتنها بالاترین نرخ ماهانه سال جاری محسوب میشود، بلکه در مقایسه تاریخی نیز یکی از جهشهای کمسابقه زمستانی به شمار میآید.
دیماه ۱۴۰۴ ماهی بوده که قیمتها خلاف روال معمول زمستان، ناگهان جهش کردهاند و خانوارها با شوک گرانی همزمان در اغلب کالاها روبهرو شدهاند.
نگاهی به دادههای سالهای قبل نشان میدهد تورم ماهانه دیماه معمولاً در محدودهای پایینتر از ماههای پایانی سال نوسان داشته است. برای مثال، تورم ماهانه دیماه در سال ۱۴۰۳ معادل ۲.۹ درصد، در سال ۱۴۰۲ حدود ۲.۶ درصد و در سال ۱۴۰۱ نزدیک به ۳.۸ درصد ثبت شده بود. حتی در سالهای پرنوسان نیز دیماه کمتر بهعنوان ماه شوک قیمتی شناخته میشد.
اما دیماه ۱۴۰۴ با تورم ۷.۹ درصدی، عملاً این الگو را برهم زده و فاصلهای معنادار با میانگین تاریخی ایجاد کرده است.
این شتاب تنها به تورم ماهانه محدود نمانده و در تورم نقطهبهنقطه نیز خود را نشان داده است. تورم نقطهبهنقطه نشان میدهد هزینه خرید یک سبد ثابت از کالاها و خدمات نسبت به ماه مشابه سال قبل چقدر افزایش یافته است.
بیشتر بخوانید:نرخ تورم در دی ماه به 60 درصد رسید / 7درصد افزایش نسبت به آذرماه
تورم نقطهای که در آبانماه ۴۹.۴ درصد و در آذرماه ۵۲.۶ درصد بود، در دیماه به ۶۰ درصد جهش کرده است؛ افزایشی ۷.۴ واحد درصدی تنها در یک ماه.
مقایسه با دیماه سالهای گذشته نیز گویای تغییر فاز تورمی است؛ جایی که تورم نقطهای دیماه ۱۴۰۳ حدود ۳۱.۸ درصد و در دیماه ۱۴۰۲ نزدیک به ۳۸.۵ درصد بوده است. ترکیب همزمان جهش تورم ماهانه و افزایش تند تورم نقطهای نشان میدهد اقتصاد در زمستان ۱۴۰۴ با موجی تازه از فشارهای قیمتی مواجه شده است؛ موجی که خلاف دورههای قبل، نه آرام و فرسایشی، بلکه پرشتاب و شوکآور ظاهر شده و چشمانداز تورم ماههای پیشرو را با ابهام جدی مواجه کرده است.
این یعنی خانوارها نهتنها در مقایسه با ماههای قبل، بلکه نسبت به سال گذشته نیز با موجی شدیدتر از افزایش قیمتها مواجه شدهاند و فشار تورمی وارد مرحلهای تازه شده است
